ระบบร่างกายมนุษย์

ระบบย่อยอาหาร

ระบบย่อยอาหาร คือ ระบบที่เกี่ยวข้องกับการย่อยอาหาร ได้แก่ ทางเดินอาหารตั้งแต่ปากตลอดไปจนถึงทวารหนัก

การย่อยอาหาร คือ กระบวนการสลายอาหารที่มีโมเลกุลใหญ่ให้มีโมเลกุลเล็กลง  มี 2 วิธี คือ

1. การย่อยเชิงกล (Mechanical digestion) คือ อาหารที่ถูกฟันบดเคี้ยวทำให้มีขนาดเล็กลงแต่ยังไม่สามารถแปรสภาพอาหารที่มีโมเลกุลใหญ่ให้มีโมเลกุลเล็กลงจนสามารถดูดซึมได้
2. การย่อยทางเคมี (Chemical digestion) คือ อาหารเหล่านี้จะถูกย่อยให้เป็นโมเลกุลให้เล็กลงไปอีกโดยเอนไซม์ในน้ำลาย กระเพาะ และลำไส้เล็ก (รวมทั้งตับ) จะมีน้ำย่อยในทางเดินอาหาร 

ระบบย่อยอาหาร ประกอบด้วยอวัยวะต่าง ๆ ดังนี้

1. ปาก (Month) เริ่มจากภายในปากมีฟัน (Teeth) ที่ทำหน้าที่บดเคี้ยวอาหารให้ละเอียด ซึ่งเป็นการย่อยเชิงกล ในขณะเดียวกันลิ้น (tongue) ที่รับรสอาหาร ก็จะช่วยคลุกเคล้าอาหารกับน้ำลายที่มีเอนไซม์อะไมเลส (amylase) ที่ช่วยย่อยคาร์โบไฮเดรตหรือแป้งให้มีขนาดเล็กลง

2. คอหอย (Pharynx) เป็นทางผ่านของอาหารจากปากลงสู่หลอดอาหาร คอหอยจะมีท่อที่เชื่อมระหว่างหลอดลมและหลอดอาหาร

3. หลอดอาหาร (Esophagus) โดยกล้ามเนื้อของผนังหลอดอาหารจะบีบตัวเป็นลูกคลื่นระยะ ๆ เรียกว่า เพอริสทัลซีส (peristalsis) เพื่อให้อาหารลงสู่กระเพาะอาหารและไม่ย้อนกลับสู่หลอดอาหารอีก

4. กระเพาะอาหาร (Stomach) มีลักษณะเป็นถุงที่จุประมาณ 2 – 4 ลิตร ผนังของกระเพาะอาหารเป็นกล้ามเนื้อหนาที่แข็งแรงและยืดหยุ่น กระเพาะอาหารจะผลิตกรดไฮโดรคลอริก (กรดเกลือ) ช่วยทำให้อาหารอ่อนตัวและกรดนี้จะเปลี่ยนเอนไซม์ที่ไม่มีฤทธิ์ให้กลายเป็นเอนไซม์เพปซิน (pepsin) ช่วยย่อยโปรตีน

5. ลำไส้เล็ก (Small Intestine) เป็นท่อขดไปมาในช่องท้อง ผนังด้านในมีส่วนยื่นออกมา เรียกว่า วิลลัส (villus) ช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวในการดูดซึมอาหาร ภายในลำไส้เล็กมีต่อมสร้างน้ำย่อยที่ย่อยแป้ง น้ำตาล และโปรตีน หน้าที่สำคัญของลำไส้เล็กคือย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหาร

6. ตับ (Liver) เป็นอวัยวะที่ใหญ่ที่สุดในร่างกาย อยู่ใต้ชายโครงด้านขวา มีต่อมขนาดใหญ่ทำหน้าที่สร้างน้ำดี (Bile) แล้วเก็บไว้ในถุงน้ำดี และจากถุงน้ำดีจะมีท่อส่งต่อมายังลำไส้เล็ก ทำให้ลำไส้เล็กสามารถย่อยอาหารประเภทไขมันและดูดซึมง่ายขึ้น

7. ตับอ่อน (Pancreas) อยู่ระหว่างกระเพาะอาหารกับลำไส้เล็กตอนบน ทำหน้าที่ช่วยสร้างน้ำย่อยให้ลำไส้เล็ก นอกจากนี้ยังสร้างฮอร์โมนมีผลต่อการลดระดับน้ำตาลในเลือด นั่นคือ ฮอร์โมนอินซูลิน (Insulin)

8. ลำไส้ใหญ่ (Large Intestine) ไม่มีหน้าที่ย่อยอาหาร แต่มีหน้าที่ดูดซึมสารอาหารที่เหลือจากการดูดซึมของลำไส้เล็กเข้าสู่ร่างกาย จากนั้นจะบีบตัวเพื่อให้กากอาหารที่ไม่มีประโยชน์หรืออุจจาระ ออกนอกร่างกายทางทวารหนัก (Rectum)

ภาวะแข่งขัน (Competition : - ,-)

ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตในภาวะแข่งขัน

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ฝ่ายหนึ่งเสียประโยชน์(-)	อีกฝ่ายหนึ่งเสียประโยชน์(-)
ช้าง	แย่งชิงกันครอบครองที่อยู่อาศัย	จึงทำให้เสียประโยชน์ทั้งสองฝ่าย
เสือกับสิงโต	เสือกับสิงโตอาศัยอยู่พื้นที่เดียวกันแย่งอาหารกันแย่งชิงกันครอบครองที่อยู่อาศัย	จึงทำให้เสียประโยชน์ทั้งสองฝ่าย
เสือ	อาศัยอยู่พื้นที่เดียวกันแย่งอาหารกันแย่งชิงกันครอบครองที่อยู่อาศัย	จึงทำให้เสียประโยชน์ทั้งสองฝ่าย

ภาวะล่าเหยื่อ (Predation : + , -)

ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตในภาวะภาวะล่าเหยื่อ

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ประโยชน์ที่ฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)	อีกฝ่ายหนึ่งเสียประโยชน์(-)
แมวกินหนู	แมวจับกินหนูเป็นอาหารหรือผู้ล่า	หนูถูกจับเป็นอาหารหรือถูกล่า เรียกว่า เหยื่อ
เหยี่ยวกินปลา	เหยี่ยวจับกินปลาเป็นอาหารหรือผู้ล่า	ปลาถูกจับเป็นอาหารหรือถูกล่า เรียกว่า เหยื่อ
เสือกินกวาง	เสือไล่จับกินกวางเป็นอาหารหรือผู้ล่า	กวางถูกจับเป็นอาหารหรือถูกล่า เรียกว่า เหยื่อ

ภาวะปรสิต (Parasitism : + , -)

ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตในภาวะปรสิต

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ประโยชน์ที่ฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)	อีกฝ่ายหนึ่งที่เสียประโยชน์(-)
เห็บกับสุนัข	เห็บดูดกินเลือดจากสุนัข	สุนัขเสียเลือด
กาฝากกับต้นไม้	กาฝากดูดกินน้ำและอาหารจากต้นไม้	ต้นไม้ถูกแย่งน้ำและอาหาร และอาจตายได้
พยาธิ ในร่างกายสัตว์	พยาธิจะดูดสารอาหารจากร่างกายสัตว์	แย่งดูดซึมอาหารเท่านั้น บางชนิดก็ก่อให้เกิดพยาธิสภาพรุนแรงถึงชีวิต

ภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูล (Commensalism : + , 0)

ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตในภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูล

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ประโยชน์ที่ฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)	อีกฝ่ายหนึ่งไม่ได้และไม่เสียประโยชน์(0)
ปลาฉลามกับเหาฉลาม	เหาฉลามเกาะติดกับปลาฉลาม ได้เศษอาหารจากปลาฉลาม	ปลาฉลามก็ไม่ได้และไม่เสียประโยชน์อะไร
นกทำรังบนต้นไม้	นกได้ที่อยู่อาศัย หลบภัยจากศัตรูธรรมชาติ	ต้นไม้ไม่ได้และไม่เสียประโยชน์อะไร
พืชอิงอาศัย	ชายผ้าสีดาหรือกล้วยไม้เกาะอยู่บนต้นไม้ใหญ่ ได้รับความชุ่มชื้น ที่อยู่อาศัยและแสงสว่างที่เหมาะสม	ต้นไม้ใหญ่ไม่ได้และไม่เสียประโยชน์ใด ๆ

ภาวะได้ประโยชน์ร่วมกัน (Protocooperation : + ,+ )

ตัวอย่างสิ่งมีชีวิตในภาวะการได้ประโยชน์ร่วมกัน

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ประโยชน์ที่ฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)	ประโยชน์ที่อีกฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)
ดอกไม้กับแมลง	ดอกไม้ได้แมลงช่วยผสมเกสร เพื่อการดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไป	แมลงได้อาหารประเภทน้ำหวานจากดอกไม้
ควายกับนกเอี้ยง	นกเอี้ยงได้กินแมลงต่างๆ บนหลังควายเป็นอาหาร	ควายสบายตัวขึ้น ไม่รำคาญแมลงที่มาตอม และรู้ตัวก่อนที่ศัตรูจะมาเข้าใกล้
มดดำกับเพลี้ย	เพลี้ยอาศัยมดดำพาไปวางไว้ตามต้นพืช เพื่อดูดน้ำเลี้ยงจากพืชเป็นอาหาร	มดดำได้อาหารจากเพลี้ยด้วยการดูดน้ำเลี้ยงจากเพลี้ย
ปูเสฉวนกับดอกไม้ทะเล	ปูเสฉวนอาศัยดอกไม้ทะเลช่วยพรางตาศัตรูให้ตัวเองปลอดภัยเพราะดอกไม้ทะเลมีเข็มพิษป้องกันศัตรูได้	ดอกไม้ทะเลอาศัยปูเสฉวนช่วยพาเคลื่อนที่ไปหาอาหาร

ภาวะพึ่งพากัน(Mutualism : +,+)

ตัวอย่างสิ่งมีชีวิตในภาวะพึ่งพากัน

ชนิดของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ร่วมกัน	ประโยชน์ที่ฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)	ประโยชน์ที่อีกฝ่ายหนึ่งได้รับ (+)
ไลเคน (รากับสาหร่ายสีเขียว)	ราได้อาหารจากสาหร่ายสีเขียว ซึ่งสร้างอาหารเองได้ด้วยการสังเคราะห์แสง	สาหร่ายสีเขียวได้รับความชื้นจากรา เพื่อนำมาสร้างอาหาร
แบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ของมนุษย์	แบคทีเรียชนิด Escherichia coli ช่วยย่อยกากอาหารและสร้างวิตามิน K , B ให้มนุษย์	มนุษย์ให้ที่อยู่อาศัยและอาหารแก่แบคที่เรีย
พืชตระกูลถั่วกับแบคทีเรียที่ปมราก	แบคทีเรียได้อาหารและที่อยู่อาศัยจากต้นถั่ว	ต้นพืชตระกูลถั่วได้รับอาหารจากการตรึงแก๊สไนโตรเจนจากอากาศของแบคทีเรีย
ปลวกกับโพรโทซัวในลำไส้ปลวก	โพรโทซัวได้ที่อยู่อาศัยและอาหารจากปลวก	ปลวกอาศัยโพรโทซัวช่วยย่อยไม้ที่กินเข้าไป